Ewangelicy w Bydgoszczy do 1920 roku

Bydgoszcz to znaczący ośrodek gospodarczy, przemysłowy, akademicki, wojskowy, administracyjny i kulturalny Polski. Położone nad Brdą i Wisłą miasto od zawsze cieszyło się wielkim znaczeniem i dobrobytem, wiąże się to z ulokowaniem miasta na skrzyżowaniu wodnych i lądowych szlaków komunikacyjnych. Pierwotnie pełniło również funkcję obronną – było to miasto graniczne broniące dostępu do Polski. Bydgoszcz z grodu przekształciła się w miasto w 1346 r. kiedy to król Kazimierz Wielki nadał jej prawa miejskie. Dziś Bydgoszcz liczy około 400.000 mieszkańców i jest trzecim co do wielkości miastem w północnej Polsce.
Co do początków reformacji w Bydgoszczy nie mamy zbyt wiele informacji, wiemy jednak że mieszkańcom miasta nie obce były jej idee. Zanotowano kilka przypadków ucieczek zakonników z konwentów np. w 1566 r. Na terenie miasta działał też zbór ewangelicko-reformowany, został on jednak zlikwidowany po interwencji biskupa włocławskiego już w 1581 r. W latach 1550 – 1625 w mieście istniał zbór braci czeskich. Na Bydgoskich przedmieściach istniał też szpital ewangelicki założony przez jednego z najbogatszych mieszkańców i późniejszego burmistrza, absolwenta luterańskiego uniwersytety w Wittenberdze – Wincentego Kosmasa. Na terenie żyli również nieliczni przedstawiciele protestantów niemieckich i szkockich. W latach późniejszych warunki do życia dla niekatolików stawały się coraz trudniejsze, głównie za sprawą edyktów królewskich oraz kontrreformacyjnej działalności zakonu bernardynów i jezuitów. Aby uczestniczyć w nabożeństwach bydgoscy ewangelicy musieli udawać się do pobliskich miejscowości.
Dopiero po utracie niepodległości, kiedy to miasto dostało się pod zabór pruski, sytuacja zaczęła się drastycznie zmieniać. Ogromny napływ urzędników, rzemieślników a także robotników kopiących słynny kanał bydgoski sprawiła że ewangelicy stanowili poważną część mieszkańców miasta. Stan taki utrzymał się aż do odzyskania niepodległości w 1920 r. 5 kwietnia 1773 r. przybył do Bydgoszczy pierwszy ksiądz w nowym zborze- Karol Gebhardt. W latach 1784-1787 wybudowano w Bydgoszczy pierwszy kościół ewangelicki przy ulicy Podwale. Kościół ten został jednak zamknięty w 1829 r. z powodu złego stanu technicznego. W latach 1872 – 1876 wybudowano pierwszy duży kościół ewangelicki. Był to kościół św. Pawła przy ulicy Gdańskiej. Projektantem był znany berliński architekt Friedrich Adler. W 1895 r. wybudowano kolejny kościół na Okolu, jednakże trzy miejsca spotkań były nie wystarczające dla parafii liczącej wtedy 35.000 osób. Kiedy liczba wiernych osiągnęła 40.000 postanowiono wybudować kolejne kościoły. Jeszcze w 1896 r. rozpoczęto budowę kościoła Chrystusa, znajdującego się na obecnym placu Zbawiciela, do dziś użytkowany jest on przez parafie ewangelicką. W 1903 r. na Placu Kościeleckich zbudowano największy bydgoski kościół ewangelicki, dziś użytkowany przez parafię rzymsko-katolicką. Do wybuchu I wojny światowej w mieście powstały jeszcze kościoły na Szwederowie, Czyżkówku, Małych Bartodziejach, na Wilczaku. Łącznie w granicach miasta znajdowało się 8 kościołów ewangelickich.
Ponadto od 1834 r. w Bydgoszczy działał też mały zbór ewangelicko-luterski czyli staroluterski, którego członkami były osoby nie akceptujące unii pruskiej łączącej wyznania luterańskie z reformowanym. Zbór ten w 1846 r. wybudował swój kościół przy ul. Poznańskiej. Na terenie miasta działały także ewangelickie szkoły, przedszkola i organizacje charytatywne. W Bydgoszczy spotkać można było także staroluteran synodu Immanuela oraz działały takie wyznania protestanckie jak baptyści, metodyści i apostolscy chrześcijanie. Do odzyskania niepodległości miasto stanowiło największe skupisko Kościoła Ewangelicko-Unijnego na terenie Wielkopolski, Pomorza i Kujaw.



Opracowano na podstawie książki Jerzego Domasłowskiego \”Osiemdziesięciolecie Parafii Ewangelicko – Augsburskiej w Bydgoszczy 1922-2002\”, wyd. Augustana, Bydgoszcz 2002

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s